ASTRONOMİDE RAKAMLAR NEYİ ANLATIR?
..        
Dergimizin bu sayısında adıyla uygun olan ve bizi TEFEKKÜR' e sevk edeceğine inandığım bir yazıyı kaleme almak istedim. Hem yaşadığımız KAİNAT'ı anlamamıza yardımcı olacağına inanıyorum. Mecazi anlamda “sayıların dili var” deriz.. Niçin? Somut kavram içerdiğinden dolayı... Örnekleyelim... mesela pazardan ne kadar elma aldınız 1-2 kg, eviniz ne kadar 100.000 ytl, arabanız 20000 ytl, kaç kitap okudunuz 10 v.b. örnekler çoğaltılabilir.Ancak Konu Gökbilim olunca maalesef sayıların dili kalmıyor, konuşamaz oluyorlar... Bize yaşama olanağı veren Güneşimizi ne kadar tanıyoruz?? Güneş ile Dünyamız arasındaki ortalama uzaklık 149 500 000 Kilometre'dir. Bu sayı size ne ifade ediyor? Elbette fazla bir anlam ifade etmiyor sadece çok uzak deriz. Biraz anlayalım diye çaba sarf edersek 149.5 milyon kilometre 149.5 milyon 149.5 Eğer birimi ve milyonu unutursak Beynimiz karşılaştıracak çok şey bulur. Bunun bir uzaklık olduğunu unutmamalıyız. İyi bildiğimiz en büyük uzaklık nedir? Ankara-İstanbul yolu. Yaklaşık 500 kilometre. Otobüs ile 5 saatte gidebiliyoruz. Peki Güneş'e olan uzaklığımız kaç Ankara-İstanbul uzaklığına eşittir? Biraz matematik yapalım. 150 000 000 / 500 = 300 000 kez. Bir günde İstanbul'a gideriz, yoruluruz. Ertesi günü döndüğümüzü düşünürsek. Bu yolculuğu sürekli her gün yaparsak demek ki Güneş'e olan uzaklığımızı 300 000 günde tamamlarız. 300 000 gün kaç yıl yapıyor? 300 000 / 365 = 822 Yıl. Ben ortalama 65 yaşında öleceğime göre, yolda toruna, torununun torununa karışsak dahi bu yolu almamız zor. Benden 400 kuşak sonra ki torunum, ancak bu uzaklığı kat eder. Kafamız karıştı, biraz daha basite indirgeyelim. Bir otobüsü ile Güneş'e gitmeye karar verelim. Yolda herhangi bir ihtiyaç molası vermeyelim. Yemeyelim, içmeyelim ve tuvalete gitmeyelim. Sürücü uyumasın, sürekli sürsün ve otobüs hiç durmasın. Ne kadar zamanda Güneş'e varırız? Biraz daha daha matematik... 150 000 000 / 100 = 1 500 000 saat. 1 500 000/24 = 62 500 gün 62 500 / 365 = 171 yıl şimdi iyi bir karşılaştırma yapabiliriz. Sayıyı biraz daha iyi anlayabiliriz. Beynimiz bu tür kavramları kolayca algılasın diye genellikle model, maket yaparız. Bunlardan en basiti haritalardır. Örneğin 20 000 kez küçültülmüş yeryüzünün haritasını çıkarırız ve 1/20000 ölçeklidir deriz. Ev planları ve maketleri de aynı kategoriye girer. Model veya maket yaparken en önemli kavram ÖLÇEK'tir. Gelin hep beraber evrenimizin modelini yapalım. Bunu yapmadan önce gökbilimde uzaklıkların ve cisimlerin boyutlarının ne denli büyük olduğunu unutmayalım. “Astronomik bir rakam” terimini hep biliriz...“Sesin Ayyuk'a çıktı” atasözünü de... Biraz daha matematik yapalım... Güneşimizin çapı = 1 400 000 km'dir.Bunu 10 cm çaplı bir Washington portakalı büyüklüğüne getirmek için kaç kez küçültmeliyiz. Önce km'yi cm'ye çevirelim.1 400 000 km= 1 400 000 000 m=140 000 000 000 cm. Sonra 10 cm'e bölelim.140 000 000 000 / 10 = 14 000 000 000Kısaca 14 milyar kez küçülmemiz gerekiyor. Evrenin modelini yapmak için ölçeğimizi saptadık. Herşeyi ve her uzaklığı 14 milyar kez küçülteceğiz.Örneğin Güneş-Dünya uzaklığı modelimizde nedir. 150 000 000 km / 14 000 000 000 = 0.0107 km. 0.0107 km = 10.7 metre. Dünya'mızın çapı 12 750 km. 12 750 km = 12 750 000 m = 1 275 000 000 cm. 1 275 000 000 / 14 000 000 000 = 0.09 cm . Bir başka deyişle 0.9 milimetre. İri bir kum tanesi diyebiliriz. Şimdi sadece Dünya için değil güneş sistemimizde bulunan tüm gezegenler için benzer hesapları yaparsak ve bir çizelgede bunları gösterirsek... Bu büyüklük ve uzaklıkları daha iyi kavramak için Modelimizi bir harita üzerine yerleştirelim. Bir çok açıdan bu harita işimize yarayacak. Portakalımızı (pardon güneşimizi) Kızılay meydanının ortasına koyalım. Dünya iri bir kum tanesi büyüklüğünde büyük postahanenin önündedir. En uzak gezegen olan Pluto TBMM'nin önünde olmaktadır. Resimde yörünge görülmektedir. Güneş sistemimizin modelini yaptığımıza göre artık bu modele yıldızları da koymamız gerekir.Bize en yakın yıldız Proxima Centauri Üçlü bir sistemin en sönük üyesi Uzaklığı 4.24 Işık yılı Bu yıldız bizim modelimizde acaba nerede? Bu soruya herkes yanıt verebilir...Vereceğiniz yanıtlar sadece sizin beklentilerinizdir. 4.24 Işık yılı çok küçük bir rakam ama uzaklık da gerçekten çok mu küçük? Bu sorunun yanıtı da yine birazMatematikle ilgili.... IŞIK 1 Saniyede 300 000 km 1 Dakikada 300 000 * 60 = 18 000 000 km 1 Saatde 18 000 000 * 60 = 1 080 000 000 km 1 Günde 1 080 000 000 * 24 = 25 920 000 000 km 1 Yılda25 920 000 000*365=9 460 800 000 000 Bizim Kızılay meydanındaki portakaldan Ne kadar uzak olduğunu anlamamıza yaradı mı? Bizim portakalımıza en yakın portakal Londra'da oluyor. Ve biz uzay araştırmaların da henüz KIZILAYDAN çıkamadık. Şimdi biz evren de neredeyiz. Güneş sistemimizin bulunduğu SAMANYOLU galaksisindeyiz. Bu galakside kaç tane bizim sistemimiz gibi güneş sistemleri var???? Yaklaşık 100 000 000 tane portakal!!!!!!!! Aralarındaki ortalama uzaklık biraz önce bulduğumuz uzaklık düzeyinde. Şimdi Samanyolu'nu hayal ediyor musunuz?Maalesef ölçeğimiz yetmedi. İçinde bulunduğumuz evrende kaç tane Samanyolu Galaksisi gibi galaksi var diye sorulduğunda cevap 100 milyar tane gökada sistemi var. 100 milyar Evrende kaç tane portakal var? Biraz matematik... 100 000 000 000 * 100 000 000 000 = 10 000 000 000 000 000 000 000 Ben susuyorum. (Dr. Ethem DERMAN'a Teşekkürler)
Bu Yazı 3080 Defa Okunmuştur.

Yazıya Yorum Yap
Adınız : 
Yorumunuz : 

Yazıya Yapılan Yorumlar