Necip Fazıl'ın Büyük Doğusu
03.05.2015        

NECİP FAZIL’IN “BÜYÜKDOĞU” SU

Sadık Yalsızuçanlar

 

 

 

Yirminci yüzyıl edebiyat, düşünce ve siyaset hayatımızın en renkli simalarından Üstat Necip Fazıl Kısakürek’in, yol arkadaşlarıyla birlikte kotardığı Büyük Doğu dergisi, aralıklarla, zorluklarla ve olaylı bir biçimde 1943-1978 yılları arasında yayımlanmıştı. Kısakürek’in sonradan aynı adla bir ‘cemiyet’ de kuracağı ve sonraki yıllarda farklı örgütlenmelerle sürdüreceği, aynı zamanda bir toplumsal idealin iletişim zemini olan Büyük Doğu’da dönemin ünlü okur-yazarlarının da yazıları, şiirleri, değinileri yayımlanmıştı. Keskin ve sert bir dille yürüttüğü siyasal muhalefeti, Kısakürek’in başına çok dertler açtı. Kovuşturmalar, soruşturmalar, tutuklanmalar ve hapislerle geçen ıstıraplı bir ömrü geride bıraktığında, Üstat’ın Büyük Doğu çabasının aslında bir yayıncılık-dergicilikten çok bir toplumsal-kültürel-siyasal ütopyası olduğu anlaşıldı.

Kısakürek, Büyük Doğu derken, batılılaşma merkezli bir modernleşme politikasına karşı çıkmış, “Batı”nın yerine “Doğu”yu ikame etme, merkeze alma ve temel referans olarak görme çabasına girişmişti. Sonradan Büyük Doğu zemininde yetişen ve açtığı çığırda oluşan birikimin meyvelerini verdiğini de gördü. Zaman zaman düş kırıklıkları yaşamasına, öfkelenmesine rağmen, aslında son derece umutluydu. Bu umudunun ne denli sahih olduğunu tam olarak göremedi. Bugünleri görseydi kim bilir, ‘surda açtığı gedik’in nasıl muazzam bir yatağa dönüştüğüne tanık olacaktı.

Necip Fazıl Kısakürek, aslında, bizim, son yüz-yüz elli yıllık entelektüel tarihimizin önemli parametrelerinden birini de ima ediyordu. İslamcı, milliyetçi, batıcı ya da başka bir ideolojik kamptan, hangi siyasal-ideolojik kimlikten olursa olsun, son yüz-yüz elli yılın ‘aydın’ları, genellikle edebiyatçılardan oluşmaktaydı. Türkiye’de, misyon sahibi seçkinlerin çoğunun edebiyatçı olmasının birçok nedeni olabilir. Burada bunu sadece vurgulamakla yetinelim. Namık Kemal, Ziya Paşa, Şinasi, Yahya Kemal, Yakup Kadri, Şevket Süreyya, Nazım Hikmet, Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Peyami Safa, Oktay Akbal vb isimler çoğaltılabilir ve bunlar, şair, öykü-roman yazarı ne olursa olsunlar, bir biçimde politik bir kavganın, ‘dava’nın, çabanın içinde bulunmuşlardır.

Sezai Karakoç gibi ince bir çizgide, bir karınca sabrıyla hayatını ‘Diriliş’ öğretisine adamış edebiyatçılar nadirdir. Bunlar sanatçı kimliklerini politik kavgalara kurban vermemişlerdir. Ama, bizim 19-20. yüzyıl düşünce ve siyaset tarihimizin başat figürleri genellikle edebiyatçılardır. Edebiyatçılarımızın çoğu, aynı zamanda bir ‘dava’nın sahibidir. Bir kavganın içinden geçmiştir. Aşırı biçimde politize olmuştur. Bunun En renkli örneklerinden biri, Büyük Doğu ve mimarı Necip Fazıl Kısakürek’tir.

Büyük Doğu’nun farklı dönemlerinde, o dönem okur-yazarlarının imzalarına sıklıkla rastlanır. Örneğin ilk dönemde, Özdemir Asaf’tan Sait Faik Abasıyanık’a, Murad Uzdilek’ten Oktay Akbal’a, birçok isim yer alır. Türkiye’nin entelektüel varlığının büyük bir kısmı, Necip Fazıl’ın ‘Büyük Doğu’ ülküsünün yağmurunda mutlaka ıslanmıştır. Cemil Meriç dahi, ‘ben bir yanımla Büyük Doğu’luyum’ der. Üstad’ın, ‘İdeolocya Örgüsü’ adıyla sistematize ettiği mefkuresinin en canlı iletişim ortamı Büyük Doğu dergisidir. Büyük Doğu aynı zamanda, Bâbıâli ortamında farklı bir rüzgar estirmiş, ayrıksı, giderek özgün bir dil ve iklim yaratmıştır. Farklı duyarlıktaki aydınların Büyük Doğu’da bir araya gelişi, Necip Fazıl’ın kültürel perspektifinin genişliğiyle de açıklanabilir, dönemin şartlarıyla da… Kimileri bunu, O’nun karizmatik kişiliğine, kimileri ise, bunu idealine giden yolda gözettiği politik bir tutum olarak yorumlayabilir. Gerekçesi ne olursa olsun, farklı siyasal-ideolojik kimlikteki birçok kişinin aynı iletişim ortamında buluşması son derece dikkate değer bir durumdur.

Büyük Doğu, derleyen, toparlayan, bir araya getiren bir düşünce ve sanat ortamı olabilmiştir. Daha doğrusu, düşünce ve sanat dünyasına geniş perspektifli bir iletişim ortamı haline gelebilmiştir.

 


Bu Yazı 2605 Defa Okunmuştur.

Yazıya Yorum Yap
Adınız : 
Yorumunuz : 

Yazıya Yapılan Yorumlar